Valmynd

Um Háskólasetur

Námsnet

Vefpóstur

Vatnsfjörđur viđ Ísafjarđardjúp

Yfirlitsmynd af Vatnsfirđi.
Yfirlitsmynd af Vatnsfirđi.
Sumarið 2009 var grafið sjöunda árið í röð í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp og var Fornleifaskólinn starfræktur þar í fimmta skipti. Rannsóknin fer fram á tveimur stöðum í túninu, á 19.-20. aldar minjum á gamla bæjarhólnum og á 10. aldar minjum norðarlega í túninu. Því má segja með sanni að 1000 ár skilji að rannsóknarsvæðin í Vatnsfirði.


Eitt af markmiðum uppgraftarins í Vatnsfirði er að kanna efnahagslegan og félagslegan grundvöll byggðarinnar allt frá víkingaöld og fram til 20. aldar, en talið er að Vatnsfjörður hafi átt sitt blómaskeið sem höfuðból á Vestfjörðum frá landnámi fram á 16. öld. Uppgröfturinn er liður í samstarfi nokkurra aðila sem standa að félaginu Vestfirðir á miðöldum. Markmið félagsins er að stuðla að nýjum rannsóknum á sögu og menningu Vestfjarða allt frá landnámi og fram til vorra daga. Uppgröfturinn er styrktur af Alþingi og Fornleifasjóði.


Skáli í Vatnsfirđi frá 10. öld (sjá númer 1 á kortinu). Heimilislíf hverfđist um langeldinn sem var í miđju húsinu en til beggja handa viđ hann voru bekkir og ţar var maturinn eldađur. Veggirnir voru ađallega byggđir úr torfi en undirstöđur veggjanna var uppmokuđ möl (gömul sjávarmöl sem er allstađar undir sverđi) og er ţađ byggingarlag harla óvenjulegt. Tvćr dyr voru á skálanum en gangstétt var út um ţćr nyrđri. Myndin er tekin til norđurs, eftir ađ búiđ var ađ grafa öll mannvistarlög innan úr skálanum.
Skáli í Vatnsfirđi frá 10. öld (sjá númer 1 á kortinu). Heimilislíf hverfđist um langeldinn sem var í miđju húsinu en til beggja handa viđ hann voru bekkir og ţar var maturinn eldađur. Veggirnir voru ađallega byggđir úr torfi en undirstöđur veggjanna var uppmokuđ möl (gömul sjávarmöl sem er allstađar undir sverđi) og er ţađ byggingarlag harla óvenjulegt. Tvćr dyr voru á skálanum en gangstétt var út um ţćr nyrđri. Myndin er tekin til norđurs, eftir ađ búiđ var ađ grafa öll mannvistarlög innan úr skálanum.
Rannsóknir í Vatnsfirði hófust sumarið 2003 þegar teknir voru könnunarskurðir sem m.a. leiddu í ljós að fornleifar í bæjarhól og túni eru vel varðveittar og ákjósanlegt rannsóknarefni. Norðarlega í túninu fundust leifar skála með langeld í miðju og var uppgröftur á þessum 10. aldar skála fyrstu minjarnar sem voru rannsakaðar. Nú sjö árum síðar er búið að grafa upp 7 hús á staðnum: Skálann (aðalíveruhúsið), smiðju, eldiviðargeymslu, ekki er vitað um hlutverk allra húsanna en sennilega er þarna að finna bæði skemmur og verkstæði. Þá er verið að grafa upp skepnuhús sem hefur verið byggt ofan á jarðhús. Öll svæði á milli húsanna hafa einnig verið rannsökuð og þar fundust fimm eldstæði, þar af tvær stórar eldaholur sem hafa sennilega verið notaðar til hátíðarbrigða þegar þurfti að elda mikið magn í einu. Aldur byggðarinnar, 10. öld, hefur verið staðfestur með geislakolsmælingum á dýrabeinum og kolum úr gólfum húsanna. Þeir gripir sem hægt hefur verið að aldursgreina út frá gerðfræði (tísku og gerð) styðja aldursgreininguna. Nánast enginn jarðvegsþykknun hefur átt sér stað og aðeins eru 15-20 cm niður á 1000 ára gamla veggi. Margir fallegir gripir hafa fundist við rannsóknina, gullnisti, glerperlur, beinprjónar og beltissprotar úr koparblöndu svo eitthvað sé nefnt.


Uppgröftur á bćjarhól Vatnsfjarđar í lok sumars 2008. Horft til suđurs.
Uppgröftur á bćjarhól Vatnsfjarđar í lok sumars 2008. Horft til suđurs.
Árið 2006 hófust fornleifarannsóknir á bæjarhól Vatnsfjarðar. Ljóst er að byggðin hefur í öndverðu verið færð sunnar í túnið, upp á náttúrulegan hjalla í landslaginu. Geislakolsaldursgreiningar úr móöskulögum í neðstu mannvistarleifum á bæjarhól gefa aldursgreiningar í kringum 1000. Þetta mynstur má víða sjá á íslenskum bújörðum, frumbýlingar settu sig niður á stað sem reynslan leiddi svo í ljós að voru óákjósanlegir. Rannsóknirnar á bæjarhólnum hófust með því að grafa könnunarskurði í því augnamiði að kanna umfang bæjarhólsins og staðsetja rannsóknarsvæðið. Mannvistarleifar fundust á stóru svæði sem spannar um 90 metra í norður - suður og 60 metra í austur - vestur. Dýpt mannvistarleifanna virðist mest á háhólnum, um 1,4 metrar, en mannvistarlögin þynnast til suðurs, norðurs og austurs. Minjar þær sem nú eru til rannsóknar hér á bæjarhólnum eru frá því um og eftir 1884. Þegar séra Stefán Stephensen tók við Vatnsfirði, árið 1884, hóf hann þegar byggingu nýrra bæjarhúsa, á grunni eldri bæjar. Þessi bær Stefáns er yngsti torfbærinn á hólnum. Í bæjarhólum má vænta leifa margra eldri bæja sem byggðir hafa verið hver ofan í annan í aldanna rás. Á þann hátt myndast bæjarhólar, þeir hlaðast upp af aðfluttu grjóti, torfi og úrgangi frá mönnum og dýrum. Mikið magn gripa og beina hefur fundist við uppgröftinn, á sjötta þúsund og spanna tímabilið frá 17. öld- 20. aldar.


Kirkja var um aldir í Vatnsfirði og stóð hún lengst af í kirkjugarðinum en var endurbyggð suðvestan við kirkjugarðinn árið 1912. Er hún með elstu steinsteyptu kirkjum landsins.


Auk fornleifauppgraftar fara fram landsháttarannsóknir samhliða. Landsháttafornleifafræði tekur ekki síst mið af því sem liggur utan uppgraftarsvæðisins, hvernig tengslum þess og umhverfisins er háttað. Hlutverk landsháttafornleifafræði í Vatnsfjarðarrannsókn-um er að setja uppgreftina á víkingaaldarsvæðinu og á bæjarhólnum í samhengi við umhverfi sitt. Með fornleifa-uppgreftri er einblínt á það sem fór fram á bæjartorfunni, jafnvel innan eins húss en með aðferðum landshátta-fornleifafræði er tekist á við það sem gerðist utanhúss, handan túnsins heima, á milli bæja. Staðir þar sem ákveðin verk voru innt af hendi eru á sviði landsháttafornleifafræð-innar: þar sem menn beittu skepnum á sumrum eða vet-rum, grófu eftir mó, skáru torf, lágu við í sjóbúðum eða útbjuggu refagildrur. Varðaðar leiðir lágu til og frá mörgum slíkum stöðum og hafa vörður og leiðir hlotið sérstaka athygli í landsháttarannsóknum í Vatnsfirði og nágrenni.


Háskólasamfélagiđ

„Á Íslandi getur náttúran verið óblíð en menningin og samfélagið eru sterk. Dvölin á Íslandi hefur gefið mér kollega sem ég mun njóta góðs af til lífstíðar, kveikt í mér eldmóð um málefni strandsvæðastjórnunar og skilið eftir sig yfirvaraskegg."

Henry Fletcher, Englandi CMM nemi 2008 - 2009
Vefumsjón